12.09.2026 r.
Za zgodą Pana dr Krzysztofa Skłodowskiego prezentujemy udostępnioną nam biografię:
Kiewlak Petronela, ur. 24 VI 1876 roku w Kuklach w gminie Berżniki, córka Józefa i Rozalii z Fiłonowiczów. Ukończyła trzy klasy szkoły początkowej w Berżnikach. Mieszkała z rodzicami pomagając im w prowadzeniu gospodarstwa. W 1904 roku aktywnie uczestniczyła w walce o język nabożeństw w kościele w Berżnikach. Jako delegatka „dozoru kościelnego w Berżnikach” wyjechała do Warszawy „w celu wyjednania u zwierzchnich władz kościelnych, przywrócenia normalnego stanu w wspomnianym kościele, oraz otwarcia go i o usunięcie raz na zawsze »Litwomanii« szerzonej z zapałem przez ks. Litwinów”. Jak wspominała „Z misji tej wywiązałam się z całym uznaniem, gdyż po czteromiesięcznych wysiłkach, pobytu mego w Warszawie, wyjednałam wszystko”. „Od 1905 roku pracowała tajnie w polskich instytucjach społecznych”. W 1917 roku zamieszkała w Sejnach. W końcu 1918 roku, poprzez księży Litwinów, wyjednała „u władz niemieckich i już litewskich wstrzymanie zarządzenia, wzbronienia języka polskiego w szkołach sejneńskich” oraz „polepszenie bytu ochrony polskiej dla dzieci w Sejnach, która już była w stanie ogólnego zaniedbania”. Według zaświadczenia Powiatowej Komisji Kwalifikacyjnej od 1 X 1918 do 1 IX 1919 roku należała do POW. „Pełniła funkcję kolporterki”. Oddała „wielkie przysługi dla tworzących się oddziałów Polsk. Org. Wojsk. na terenie miasta Sejn w postaci przenoszenia spisów, ukrywania przywódców, ukrywania dokumentów, a nawet broni”. Przenosiła rozkazy i meldunki m.in. do Wiejsiej oraz okolicznych majątków. „W czasie organizowania Suwalskiego pułku położyła bardzo wielkie zasługi ukrywając ochotników do armii polskiej przed okupantami i ułatwiając im ucieczkę”. Dawała też schronienie kurierom i działaczom POW, m.in. Anieli Puciatyckiej („która dowoziła broń do oddziałom w Głębokim Brodzie”) i ppor. Wnukowskiemu [oficer o takim nazwisku nie jest notowany w spisach oficerów, prawdopodobnie chodzi o Stefana lub Władysława Wnukowskiego]. W czasie powstania sejneńskiego i litewskiego kontrataku na Sejny 25 VIII 1919 roku „w chwili gdy Litwini wpadli do miasta” ukryła czterech powstańców odciętych od reszty oddziałów (m.in. Józefa Trejnowskiego). Uwolniła też więzionych przez Litwinów w Sejnach peowiaków Piotra Kiewlaka (swojego bratanka) i Stanisława Szulewskiego z Pieszczan. W okresie międzywojennym wróciła do Kukli, gdzie zamieszkała przy rodzicach. Kiewlak Petronela zm. w 1955 roku i została pochowana w grobie rodzinnym na cmentarzu w Berżnikach. Jej wniosek o odznaczenie Medalem Niepodległości został odrzucony „z powodu braku pracy niepodległościowej”.
Opracował Krzysztof Skłodowski.
Historia:
5.10.2025 r.
Petronela Kiewlak urodziła się w Kuklach w 1876 r. Wspierała Powstańców Sejneńskich w 1919 r, o czym świadczy następujący cytat (por. Trejnowski vel Trojanowski, Józef (1901 – 1946) – Powstańcy sejneńscy): ,,Trejnowski (Trojanowski) Józef „Brzozowski”, ur. 9 I 1901 dnia 23 sierpnia, uczestniczył w rozbrojeniu placówek litewskich w Gibach i Berżnikach, a później walkach o Sejny. W czasie litewskiego kontrataku 25 VIII 1919 roku wraz z trzema innymi powstańcami został odcięty od reszty oddziałów i ukryty przez Petronelę Kiewlak”. Jednak wniosek o jej odznaczenie Medalem Nieodległości został odrzucony. Samo złożenie wniosku jest jednak potwierdzeniem jej działalności niepodległościowej. Petronela Kiewlak zmarła w 1955 r. i została pochowana na cmentarzu parafialnym w Berżnikach w grobie rodzinnym, w którym spoczywa także Piotr Kiewlak, Powstaniec Sejneński.
Opracowała Irena Kasperowicz-Ruka na podstawie podanych źródeł1.
1 Centralne Archiwum Wojskowe: https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanywyszukiwarka_kartoteka_personalno_odznaczeniowa/?strona=3&szufladka=KARA-KARN oraz LISTA ODZNACZONYCH KRZYŻEM I MEDALEM NIEPODLEGŁOŚCI https://niezwyciezeni1918-2018.pl/nie/form/74,Lista-odznaczonych-Krzyzem-Niepodleglosci.html
6.09.2026 r.
Zdjęcie mogiły Petroneli Kiewlak z cmentarza parafialnego w Berżnikach:
