8.09.2026 r.
Za zgodą Pana dr Krzysztofa Skłodowskiego prezentujemy udostępnioną nam biografię:
Januszewicz (Januszkiewicz) Helena ps. „Pszczółka”, ur. 1 VI 1897 roku w Suwałkach (według metryki, w jednym z innych dokumentów jako datę urodzenia podano błędnie 30 V 1899 roku), jako nieślubna córka Aleksandry Miłun, pokojówki zamieszkałej w Hucie i czasowo przebywającej w Suwałkach oraz Michała Jakuba Januszewicza (ur. 13 VII 1865 roku w Suwałkach, zm. w 1934 roku), urzędnika rządu gubernialnego w Suwałkach, a od 23 IV 1912 roku burmistrza Sejn. Po ślubie rodziców, który zawarli 24 VI 1909 roku w kościele św. Aleksandra w Suwałkach, została uznana za prawną córkę Januszewicza. Była siostra Marianny (Marii) w czasie powstania sejneńskiego sanitariuszki w punkcie sanitarnym w aptece Wincentego Domosławskiego. W 1911 roku ukończyła szkołę początkową w Suwałkach. W 1913 roku została osierocona przez matkę i zmuszona była opiekować się młodszym rodzeństwem. W 1915 roku wraz z rodziną została ewakuowana do Riazania, a następnie Połtawy. W życiorysie złożonym w Komisji Kwalifikacyjnej podała, że po powrocie do Sejn, w czerwcu 1918 roku wstąpiła do POW (według zaświadczenia Powiatowej Komisji Kwalifikacyjnej była członkinią POW od 15 VI 1918 do 15 XI 1919 roku). Należała do sekcji „informacyjno-wywiadowczej na terenie […] powiatu sejneńskiego”, którą kierowała Dominika Myszczyńska. Była „łączniczką Wacława Zawadzkiego”, a później „pracowała jako łącznik pod kierunkiem pana Hełkowskiego [Józefa Sibery „Franciszka Hełkowskiego” od 15 VI 1919 roku komendanta Obwodu III Sejneńskiego]”. Przewoziła „meldunki i wskazówki do poszczególnych placówek” oraz przekazywała „pieniądze z organizacji jako kaucję za aresztowanych przez władze litewskie peowiaków i na utrzymanie ich w areszcie w Sejnach”. W czasie powstania sejneńskiego była sanitariuszką w punkcie sanitarnym w aptece Wincentego Domosławskiego. W początku lat 30. mieszkała „przy ojcu” w Suwałkach przy ulicy 11 Listopada 124, a w 1934 roku przy ulicy 11 listopada 71 m. 3 i była „bez żadnego zajęcia zarobkowego”. Należała do Związku Peowiaków w Suwałkach. Nie założyła rodziny. 6 IV 1924 roku, podczas posiedzenia Komisji Weryfikacyjnej POW w Sejnach opiniującej wnioski komendantów lokalnych dotyczące członków POW została przedstawiona do odznaczenia Krzyżem Walecznych. W 1931 roku została odznaczona Medalem Niepodległości. W piśmie do Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości z 6 IX 1934 roku napisała: „Będą w krytycznym materialnym położeniu nie mogłam uiścić opłaty w wysokości 8 złotych. Kwotę powyższą przekazałam za pośrednictwem P.K.O. 5 czerwca r.b. lecz do dnia dzisiejszego odznaczenia i Medalu nie otrzymałam. Proszę o łaskawe wyjaśnienie przyczyny powyższej zwłoki”. Zmarła 24 XI 1984 roku w Suwałkach. Została pochowana w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym przy ulicy Bakałarzewskiej w Suwałkach (sektor D2, rząd 1, numer grobu 9.
Opracował Krzysztof Skłodowski.
Historia:
Helena Januszkiewicz (vel Januszewicz) urodziła się 1 czerwca 1897 r. w Suwałkach jako córka Michała i Aleksandry, z domu Miłun1. Ojciec pracował jako carski urzędnik, matka była córką rolnika ze wsi Krzywe, położonej pod Suwałkami. Helena miała brata Mieczysława i młodsze siostry: Marię, urodzoną w 1901 r., późniejszą żonę Józefa Klimko2, oraz Wandę i Zofię. Niedługo przed wybuchem pierwszej wojny światowej przeniesiono Michała Januszkiewicza z Suwałk do Sejn, a w 1915 roku ewakuowano wraz z całą rodziną do Połtawy. Po wybuchu bolszewickiej rewolucji rodzina wróciła z Rosji do Sejn. Helena Januszkiewicz wstąpiła tu do POW. Jako łączniczka o pseudonimie „Pszczółka” uczestniczyła w przygotowaniach do Powstania Sejneńskiego. Siostry Helena i Maria czuwały rano, 25 sierpnia 1919 r., w powstańczym punkcie opatrunkowym, który mieścił się w aptece Wincentego Domosławskiego. Były świadkami jego zamordowania. Helena Januszkiewiczówna została w 1931 r. odznaczona Medalem Niepodległości („Monitor Polski” nr 287/1931, Dział C. poz. 143). Otrzymała legitymację o numerze 10875-15/2515. Odznaczenie wraz z dyplomem wysłano z Warszawy do Suwałk, na ulicę 11 listopada 124, dnia 11 września 1934 r., a legitymację 26 października 1934 r.3 Wynika z tego, że rodzina opuściła już wcześniej Sejny i wróciła do Suwałk. Helena Januszkiewicz zmarła w Suwałkach w 1984 r. i tam została pochowana4.
Opracowała Irena Kasperowicz-Ruka na podstawie podanych źródeł.
1 Jerzy Klimko, Józef i Maria Klimkowie, [w:] Almanach Sejneński nr 2, Ośrodek ,,Pogranicze – sztuk, kultur, narodów ” w Sejnach, Sejny 2003, s. 387-397. Tu nazwisko Januszkiewicz jest zapisywane jako Januszewicz.
2 Por. Powstańcy Sejneńscy. Część I – Wspomnienia i . Część II – Notki biograficzne. Praca zbiorowa pod red. Sławomira Rutkowskiego. Sejneńskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Sejny 2020, wydanie II, s. 31 – 32.)
3 Centralne Archiwum Wojskowe: https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanywyszukiwarka_kartoteka_personalno_odznaczeniowa/?strona=3&szufladka=KARA-KARN oraz LISTA ODZNACZONYCH KRZYŻEM I MEDALEM NIEPODLEGŁOŚCI https://niezwyciezeni1918-2018.pl/nie/form/74,Lista-odznaczonych-Krzyzem-Niepodleglosci.html. W dokumentach użyto nazwiska Januszkiewicz.
4Andrzej Matusiewicz, SEJNY. FAKTY MITY ZAPOMNIENIA, Wydawca: Sejneńskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Sejny 2022, Rozdział ,,Sejneńscy burmistrzowie”, s. 179.
27.07.2023 r.
Pani Dorota Klimko, małżonka wnuka Józefa Klimko, w rozmowie telefonicznej potwierdziła dzisiaj, że Helena Januszkiewicz pochowana jest w grobie rodzinnym na cmentarzu, położonym przy ulicy Bakałażewskiej w Suwałkach: Grób 1983, sektor: D2 rząd: I numer: 9.
https://cmentarzsuwalki.pl/1983
