Strona główna

„Ojczyzna to ziemia i groby. Narody, tracąc pamięć, tracą życie.”

W tych znanych i często cytowanych słowach Cypriana Kamila Norwida znajduje się źródło motywacji do poszukiwań grobów bohaterów walk o wolność i niepodległość Polski na obu parafialnych cmentarzach sejneńskich, starym i nowym.

Stary cmentarz jest tak powszechnie nazywany dlatego, iż powstał jako pierwszy. Pan Sławomir Moćkun1 określa datę jego utworzenia na lata 1817-1831, opisuje jego historię, wymienia także nazwiska wielu pochowanych na cmentarzu  księży, księży proboszczów, księży profesorów Sejneńskiego Seminarium oraz  wielu mieszkańców Sejn i okolic. I kiedy wędruję w zadumie ścieżkami i alejkami tego cmentarza to widzę  piękne zabytkowe pomniki, krzyże, kaplice oraz kunsztowne ogrodzenia grobów.  Moją szczególną uwagę zwracają powtarzające się nazwiska na tablicach wielu różnie usytuowanych  pomników i różne daty śmierci  pochowanych tam osób; niektóre pochodzą jeszcze z XIX wieku, inne z przełomu wieków,  z początków XX wieku  i z czasów współczesnych. Odkrywam w ten sposób najstarsze rody i rodziny  zamieszkałe w Sejnach i okolicy. Ich lista jest długa, wymienię tylko  niektóre nazwiska  (w porządku alfabetycznym):  Andruczyk, Andrulewicz, Auron, Bielecki, Birula, Buchowski, Bulwin, Daniłowicz, Dąbrowski, Delnicki, Domosławski, Fiedorowicz, Gerwel, Gibas, Grabowski, Gryguć, Gryszkiewicz, Hellmann, Herburt-Heybowicz, Hołdyński, Hołubowicz, Jakubowski, Jasionowski, Kapp i Kap, Karpowicz, Kasperowicz, Kaufman, Klucznik, Koneszko, Korzeniecki, Kozakiewicz, Kozłowski, Krakowski, Krupiński, Kubaszewski, Kubrak, Kuczyński, Kuklewicz, Kupstas, Kwaterski, Kunatt,  Leszczyński, Luto, Łabacz, Łabanowski, Makowski, Maksimowicz, Malinowski, Marcinkiewicz, Michnowski, Milewski, Misiukanis, Miszkiel (najczęściej powtarzające się nazwisko), Moroz, Myszczyński, Namiotko, Nowak, Ogórkis, Okulanis, Palanis, Paszkiewicz,  Pietranis, Piotrowski, Plesiewicz, Przezwicki, Puzynowski, Radzewicz, Rekuć, Romanowski, Rutkowski, Rydzewski, Sapiega, Sapieha, Sawicki, Sidor, Sidorowicz, Sienkiewicz, Sikorski, Staniewicz, Świątecki, Szarejko, Szyryński, Tomkiewicz, Tomczyk, Tujakowski, Warakomski, Wichert, Wierzbowski, Winiewicz, Witkowski, Wojciechowicz, Wojciechowski, Wołągiewicz, Wołukanis, Wołyniec, Zdancewicz, Ziniewicz, Zubowicz, Żyliński. Większość napisów jest pisana po polsku, ale występują także nagrobki z napisami w języku litewskim  przypominające, że na terenie parafii zamieszkiwała i nadal zamieszkuje ludność  pochodzenia litewskiego.

Nowy cmentarz parafialny powstał w Sejnach wówczas, gdy stary cmentarz okazał się zbyt  mały. Pan Sławomir Moćkun2  opisując historię cmentarza podaje, że powstał na przełomie  XIX i XX wieku, zaś pierwszy pochówek miał miejsce w roku 1905. Tu także przechadzając się między grobami zwracam uwagę na daty śmierci i nazwiska pochowanych w mogiłach osób. Pierwsze pochodzą z początku XX wieku, ostatnie  – już z XXI.  Uderza tu również powtarzalność nazwisk, przy czym wiele z nich widziałam wcześniej na starym cmentarzu co zdaje się wskazywać,  że są to różne odgałęzienia lub kolejne pokolenia tych samych rodów/rodzin. Wymienić tu można takie nazwiska jak Andrejczyk, Andruczyk, Balewicz, Buchowski, Bykowski, Chmielewski, Czokajło, Dąbrowski, Draugialis, Fiedorowicz, Gibas, Gerwel, Gryszkiewicz, Jasionowski, Juszkiewicz, Karpowicz, Kaufman, Klimko, Klucznik, Korzeniecki, Kozakiewicz, Kozłowski, Krakowski, Luto, Łejmel, Maksimowicz, Malinowski, Marcinkiewicz, Milewski, Miszkiel,  Moroz, Myszczyński, Namiotko, Nowak, Ogórkis, Okulanis, Palanis, Paszkiewicz, Pietranis, Radzewicz, Rapczyński, Romanowski, Rydzewski, Sidor, Sikorski, Skrypko, Szarejko,  Tomkiewicz, Wojciechowski, Wołągiewicz, Wołukanis, Wołyniec, Ziniewicz, Zubowicz.

Spacer po sejneńskich cmentarzach budzi refleksję i nasuwa pytanie,  jak to jest dzisiaj z tym wielowiekowym trwaniem pokoleń na Sejneńszczyźnie, jak wiele rodów czy  rodzin  mieszka tu nadal? Przecież II wojna światowa oraz zmiany polityczne, które nastąpiły po jej zakończeniu wywołały określone skutki: nastąpiło zubożenie materialne wielu sejneńskich rodzin – ziemianie, zamożniejsi kupcy, przedsiębiorcy  potracili swoje warsztaty pracy i źródła utrzymania. Z drugiej strony wielu mieszkańców Sejn i okolic, zaangażowanych w działalność niepodległościową,  nie czuło się bezpiecznie, obawiało się represji, zwłaszcza po Obławie Augustowskiej. Nastąpiły masowe wyjazdy całych rodzin w głąb kraju, na Ziemie Odzyskane czy za granicę. Później nastąpił naturalny odpływ młodzieży, która wyjeżdżała na studia do większych miast, a po studiach  szukała pracy w różnych miejscach naszego kraju i tam organizowała swoje nowe życie czy też zakładała rodziny. Tym samym następowało przerwanie wieloletniej, a czasami nawet i kilkuwiekowej zasiedziałości rodów/rodzin na terenie Sejn i okolic.

A groby pozostały!

Wędrując po starym i nowym cmentarzu z satysfakcją spostrzegam, że mogiły są czyste i zadbane,  na wielu grobach stoją odnowione lub zupełnie nowe pomniki. Wyraźne działa tu opiekuńcza ręka rodzin, przyjaciół  i znajomych. Są jednak także mogiły zaniedbane. Wydaje się, że  nie ma już nikogo, kto pamięta o pochowanych tam osobach.

Może warto zatem przypomnieć nam wszystkim  o grobach tych naszych rodaków, którzy walczyli i ginęli w walce o wolność i niepodległość Polski w czasach zaborów oraz zaraz po ich zakończeniu.  Im właśnie zawdzięczamy wolność dzisiaj. To Powstańcy Styczniowi 1863 roku3, Powstańcy Sejneńscy 1919 roku4 oraz żołnierze wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku5. To bohaterowie walk o wolność i niepodległość, które miały miejsce już ponad 100 lat temu. Ich groby z tej racji należą do najstarszych, najbardziej zatem narażonych na zapomnienie.  Spróbujmy ocalić od zapomnienia przynajmniej te, które jeszcze do dzisiaj istnieją.


1 Sławomir Moćkun: Cmentarze Sejneńskie do 1939 r., Almanach Sejneński nr 4, s. 203-208.

2 Sławomir Moćkun: Cmentarze Sejneńskie do 1939 r., Almanach Sejneński nr 4, s. 208-209.

3 Jarosław Marczak, Weterani powstania styczniowego z Suwalszczyzny, http://www.astn.pl/r2013/weterani.htm oraz Stanisław Łaniec, Północna Suwalszczyzna w powstaniu styczniowym, TOP KURIER, Toruń 2002.

4  Wiesław Jan Wysocki, Powstanie Sejneńskie 1919, https://augustow.org/wp-content/uploads/2015/06/Powstanie-Sejnenskie-gotowe-low-res.pdf

5  https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_o_Sejny

Możliwość komentowania została wyłączona.