Zygmunt Albowicz był prawdopodobnie działaczem POW i uczestnikiem walk o wolność i niepodległość Polski w latach 1918 – 1920, skoro złożył wniosek o odznaczenie Medalem Niepodległości. Wniosek został jednak odrzucony przez Komisję Kwalifikacyjną Krzyża i Medalu Niepodległości dnia 26 czerwca 1938 r. Na liście osób represjonowanych w czasie II wojny światowej znajdujemy Zygmunta Albowicza, urodzonego w 1900 r., syna Jana, którego w 1940 r. aresztowali Rosjanie na terenie obecnej Białorusi. Nie udało się udowodnić, że Zygmunt Albowicz wraz z Armią Gen. W. Andersa wydostał się z Rosji. Znajdujemy jedynie informację, że 18 kwietnia 1966 r. zmarł w Tanzanii z powodu choroby nowotworowej Zygmunt Albowicz. Powstaje zatem problem: czy te trzy różne informacje dotyczą tej samej osoby, czy uprawnione jest umieszczenie wspomnienia o Zygmuncie Albowiczu jako działaczu POW w zakładce pochowani poza Sejnami, w Tanzanii?
Prosimy o pomoc w odpowiedzi na te trudne pytania, a tym samym o pomoc w rozwiązaniu zaistniałego problemu.
Opracowała Irena Kasperowicz-Ruka na podstawie wskazanych źródeł1.
1https://wbh.wp.mil.pl/pl/skany/detale_wyszukiwarka_bazy_personalne/85823/, https://kresy-siberia.org/sciana-holdu-2/entry/147119/?lang=pl oraz Wyniki wyszukiwania osób represjonowanych – Indeks Represjonowanych
24.02.2026 r.
Za zgodą Pani Katarzyny Eshun prezentujemy udostępnioną nam biografię:
Zygmunt Albowicz (1896/1900?-1966):
23.02.2026.
Zgodnie z nekrologiem, który ukazał się w „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” Zygmunt Albowicz był oficerem W.P., uczestnikiem I i II Wojny Światowej, więźniem łagrów sowieckich. Urodził się na terenie obecnej Białorusi, w ziemi grodzieńskiej. Nie wiadomo jednak, gdzie dokładnie – nie udało się odnaleźć jego aktu urodzenia. Był porucznikiem rezerwy. Miał żonę i syna, którzy w 1966r. przebywali w Tanzanii. Naturalizowany dnia 21.09.1953r. (Tanganika).
W zeszycie „Piechota 1939-1945” (serii wydawanej w Londynie w latach 70-tych XXw.) widnieje jako żołnierz „17 p.p. dca komp. przewoz. por. rez.tab.; 19 p.p w dyspoz. dcy pp. por. rez.”. W Wikipedii wymieniany jest w obsadzie personalnej 17 Pułku Piechoty (PSZ) na dzień 18.08.1942r. jako dowódca kompanii przewozowej -por. tab.
Po ewakuacji z ZSRR trafił do osiedla uchodźczego w Tengeru, obecnie Tanzania (razem
z żoną Janiną jest wymieniony przez PCK na liście uchodźców polskich przebywających na terenach Afrykii Wschodniej i Rodezji – w Tengeru. Zygmunt widnieje jako urodzony
w 1896r., Janina ur. 07.09.1910r.) Tengeru było największym z polskich osiedli uchodźczych w Afryce Wschodniej, funkcjonującym w latach 1942–1952. Obóz skupiał kilka tysięcy Polaków uwolnionych z sowieckich łagrów. Zygmunt prowadził własną farmę w Afryce w tamtym okresie. Po likwidacji obozu w 1952r. jako jeden z niewielu Polaków pozostał w Tanzanii.
Zygmunt Albowicz zmarł 18.04.1966r. (taka data widnieje na nagrobku, jednakże
w nekrologu jest data 19.04.1966r.) i jest pochowany na polskim cmentarzu w Tengeru niedaleko Arushy w Tanzanii, numer nagrobka 133.
Żona Zygmunta – Janina Albowicz z d. Kołosowska, ur. 07.09.1910r. w Wołkowysku, córka Tomasza i Stefanii, zamieszkała przed wojną w Słonimiu, w 1942r. widnieje jako żona porucznika na liście osób, które przybyły z ZSRR do Persji i przebywają w Teheranie.
Na Bliskim Wschodzie małżonkowie raczej nie byli razem, gdyż Zygmunt w grudniu 1941r. poszukiwał żony poprzez Ambasadę RP w Kujbyszewie jako osoby przebywającej na terytorium ZSRR.
Janina Albowicz zmarła 08.04.1989r. w Brent pod Londynem. Jest pochowana na cmentarzu komunalnym (starym) w Gryficach razem ze swoją matką Stefanią Kołosowską.
I wydawało mi się, że na tym koniec, że już niczego nie znajdę o tym żołnierzu, choć miałam jeszcze kilka tropów, co do których brakowało potwierdzenia, by móc
w jednoznaczny sposób powiązać je z tą osobą. Aż odnalazłam przypadkowo wspomnienia siostry żony Zygmunta – Aliny Kaweckiej z d. Kołosowskiej z 1989r., dzięki którym można było połączyć ze sobą wszystkie kropki i odtworzyć choć częściowo wojenne losy Zygmunta Albowicza i jego rodziny.
Ojciec żony Zygmunta Albowicza – Janiny – Tomasz Kołosowski – podczas I wojny światowej był w niewoli niemieckiej. Po wojnie piastował stanowisko wiceburmistrza Wołkowyska. W 1928r. był też w Zarządzie Wołkowyskiego Okręgowego Stowarzyszenia Spółdzielczego. Posiadał dość dużo ziemi, dlatego gdy w 1940r. przyszli Sowieci, uznali go za kułaka i cała rodzina została poddana represjom. Pierwszy został aresztowany w 1940r. syn Jerzy (ur. 07.03.1920r.) – przebywał w więzieniu w Białymstoku, a potem w Twierdzy Brzeskiej, uwolniony po opanowaniu Brześcia przez Niemców. Zmarł 18.09.1989r. i jest pochowany na cmentarzu komunalnym w Policach. Drugi syn – Czesław Tomasz ur. 01.06.1922r. w Wołkowysku – jako 17-letni ochotnik walczył pod Grodnem i Wilnem, 23.09.1939r. został internowany na Litwie, przebywał w obozach Juchnów, Ponoj, Juża. Podobno wywieziono go gdzieś pod Kaługę. Od 05.09.1941r. był już w Armii Andersa. Po przybyciu do Wielkiej Brytanii był radiooperatorem w RAF w Dywizjonie 304. Zmarł 25.12.2012r. i jest pochowany w Silchester w W. Brytanii.
Sam Zygmunt Albowicz również był aresztowany. Jako Kawaler Krzyża Walecznych, Legionista, nie był zmobilizowany w 1939r. i znajdował się w rezerwie. Aresztowano go
w kwietniu 1940r. Mieszkał wtedy w Słonimiu. I jego, i żonę Janinę wywieziono na Sybir – Zygmunta do łagru w Archangielsku. Ich syn – Andrzej – został z siostrą Janiny – Aliną Kołosowską – w Wołkowysku. Janina skłamała Sowietom, że synek nie żyje, gdyż nie chciała, by go też wywieźli.
Tomasz Kołosowski i jego żona Stefania też zostali aresztowani po wejściu Sowietów do Wołkowyska, ale potem ich wypuszczono. Uniknęli wywózki na Sybir dzięki ostrzeżeniu znajomego. Tomasz w czasie wojny pracował w Urzędzie Miejskim jako inspektor rolny.
W 1945r. los się już do nich nie uśmiechnął – całą rodzinę aresztowano, a syna Zygmunta – Andrzejka zabrano do domu dziecka, z którego uciekł w późniejszym okresie do jednej
z krewnych. Przebywali w areszcie 6 miesięcy. Wiosną 1946r. Trybunał Wojskowy
w Grodnie wydał wyrok: Tomasz i Alina otrzymali po 10 lat łagru, a Stefanię zwolniono. Tomasz przebywał w łagrach na Białorusi, wrócił do Polski w 1956 r. do Świdnicy i zmarł
w 1978r. Stefania musiała też być repatriowana do Polski, gdyż jest pochowana na cmentarzu w Gryficach (zmarła w 1948r.). Natomiast Alina przebywała w różnych łagrach, obozach i kołchozach na Sybirze (Arga, Kołyma, Buchta) aż do 1955r. W lipcu 1955r. poślubiła Stanisława Kaweckiego. Potem razem już wrócili do Polski pod koniec 1955r. Przebywali na Wybrzeżu, w Szczecinie, Legnicy, a potem w Bytomiu. Alina wspominała, iż Janina i Zygmunt Albowicz przebywając już w Tanzanii bardzo pomagali rodzinie. Pewnego roku (było to w okolicy 80-tych urodzin Tomasza) nieoczekiwanie odwiedzili Polskę.
Cała powyższa opowieść bazuje na pamięci i wspomnieniach starszej już osoby, a więc mogą zdarzyć się przekłamania dat, miejsc i faktów.
Ze wspomnień Aliny nie można w 100% odtworzyć wojennych i powojennych losów Zygmunta. Możemy jedynie domniemywać, iż po wojnie jakoś odnaleźli się z żoną, odzyskali syna Andrzeja i wspólnie mieszkali w Tanzanii, aż do śmierci Zygmunta w 1966r. Janina prawdopodobnie po śmierci męża wyemigrowała do Anglii, gdyż tam zmarła
w 1989r. Natomiast ich syn – Andrzej Tomasz Albowicz ur. 30.04.1934r. – wyjechał do Australii i przybył tam 29.06.1970r.
Andrzej Tomasz Albowicz mieszkał w Australii w Yokine. Otrzymał obywatelstwo australijskie 01.06.1977r. Jego dokumenty znajdują się w National Archives of Australia. Zmarł 08.02.2013r. w Osborne Park, Western Australia. Pozostawił żonę Barbarę i dzieci: Danutę, John’a i Stefana. Został pochowany na Karrakatta Cemetery, Karrakatta, Western Australia.
Szer. Zygmunt Albowicz wymieniony jest też jako były uczestnik Samoobrony Ziemi Lidzkiej (Samoobrona: Lidzka, Szczuczyńska i część Ejszyskiej), która została sformowana w 1918r. „Oddziały Samoobrony ze Szczuczyna, Lidy i Ejszyszek połączyły się z oddziałem mjr. Władysława Dąbrowskiego i wspólnie przedzierały się na zachód za Niemen, odnosząc przy tym brawurowe zwycięstwa nad bolszewikami: m.in. 19 stycznia 1919 – rozbicie garnizonu w Różanie, 3 lutego 1919 – zwycięskie walki w rejonie Prużany, zdobycie miasta Baranowicze, opanowanie fortecy w Brześciu.”
Trudno jednakże stwierdzić, czy był to ten sam Zygmunt Albowicz, który zmarł w Afryce.
Ponadto w prasie przedwojennej z Grodna widniało kilka artykułów z lat 1924-1925r.
o Zygmuncie Albowiczu, synu Jana, lat 24 (ur. ~ 1900r.), który jako młodszy kasjer Kasy Skarbowej w Grodnie, pracujący tam od 1922r., przywłaszczył sobie państwowe środki
i został skazany na rok oraz na 2 lata więzienia za ten czyn. W owym czasie był kawalerem. Jego ojciec był sługą w Czerlonie (wieś Czerlona niedaleko Grodna, gm. Skidel, pow. grodzieński, gdzie był folwark i pałac książąt Druckich-Lubeckich).
W Kancelarii Prezydenta RP – Ignacego Mościckiego – odnajdujemy również prośbę Zygmunta Albowicza z dn. 11.02.1937r. o ułaskawienie (skazany za przywłaszczenie 2417 zł, 656 zł i 120.000 mk w 1924r. oraz za nieposzanowanie władzy 18.07.1930r.). We wniosku do Prezydenta RP o zatarcie skazania widnieje, iż Zygmunt Albowicz był synem Jana i Pauliny, w 1937r. miał 36 lat, mieszkał w majątku Czerlona w pow. grodzieńskim, miał jedno dziecko. Prezydent zastosował prawo łaski wobec Zygmunta Albowicza.
Nie znaleziono jednakże potwierdzenia, czy osoba ta była tożsama z Zygmuntem Albowiczem zmarłym w 1966r. Wspólny element to fakt, iż w 1937r. obaj Zygmuntowie mieli jedno dziecko. Podobne są również lata ich urodzenia.
Ponieważ Zygmunt Albowicz był synem Jana i Pauliny, zachodzi podejrzenie, iż mógł być bratem Bolesława Albowicza (1888-1977), który ma identycznych rodziców. Może to jednakże być również przypadkowa zbieżność imion rodziców. Niestety nie można tego potwierdzić, gdyż w Parafii Łoździeje nie zachowały się księgi metrykalne z lat 1901-1902. W latach 1900 i 1903 aktu urodzenia Zygmunta Albowicza w Łoździejach nie odnaleziono. Można też wystąpić do LCVA – Lithuanian Central State Archives – o kopię wyroku
z Wileńskiego Sądu Apelacyjnego z dn. 11.03.1925r. Być może będzie tam data
i miejsce urodzenia Zygmunta oraz pełne dane jego rodziców.
Opracowała Katarzyna Eshun na podstawie podanych poniżej źródeł.
ŹRÓDŁA:
1) Biblioteka Polska POSK w Londynie, Albowicz Zygmunt, Albowicz Janina, https://polishlibrarylondon.co.uk/archiwum-jezewskiego/
2) Wikipedia, 17 Pułk Piechoty (PSZ), https://pl.wikipedia.org
3) https://sybiracywswiecie.uken.krakow.pl/wp-content/uploads/sites/136/2024/05/03_Coventry_Regina-Burek.pdf
4) https://kresy-siberia.org/wp-content/uploads/2022/01/Red-Cross-LIST-of-Polish-refugees-sent-to-Africa-and-beyond.pdf
5) Africa in the contemporary world, Poznań 2023, s. 236, http://ptafr.org.pl/wp-content/uploads/2024/06/Africa_15-05-final-version.pdf
6) https://polskiecmentarzewafryce.up.krakow.pl/cmentarz/1#291
7) Archiwum Arolsen, Janina Albowicz, https://collections.arolsen-archives.org/de/document/82050829
8) Polska Walcząca – Żołnierz Polski na Obczyźnie = Fighting Poland : weekly for the Polish Forces. R.4, nr 30 (25 lipca 1942), s. 7, https://polona.pl/preview/f1a541ed-cd05-490b-9800-fecc0fdfc549
9) „Polska. Tygodnik Polaków w ZSRR”, nr 2 18.12.1941, s.7, https://www.fondazioneumiastowska.com/pdf/002_2.pdf
10) https://www.familysearch.org
11) https://timenote.info/pl/Janina-Albowicz
12) Albowicz Janina, https://gryfice.grobonet.com
13) Centrum Archiwistyki Społecznej, Alina i Stanisław Kaweccy, sygn. AW_I_0333_1A, https://zbioryspoleczne.pl/api/files/view/66506
14) Tygodnik Wołkowyski : pismo poświęcone sprawom powiatu Wołkowyskiego R. 2, nr 51 (16 grudnia 1928), s. 23, https://polona.pl/preview/bc105773-8aff-4933-94dc-43948e2b6aea
15) Andrzej Tomasz Albowicz, https://www.myheritage.pl
16) Passenger arrivals index, 1898 – 1972, Albowicz Andrzej, https://recordsearch.naa.gov.au
17) Commonwealth of Australia Gazette, nr P8, 25.10.1978, s. 339, https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/237262154
18) Albowicz Andryej, https://recordsearch.naa.gov.au
19) https://www.legacy.com/obituaries/name/andrzej-albowicz-obituary?pid=163007721
20) Indeks Represjonowanych, Czesław Kołosowski i Jerzy Kołosowski, https://indeksrepresjonowanych.pl
21) Kołosowski Czesław Tomasz, Lista Krzystka, https://listakrzystka.pl/kolosowski-czeslaw-tomasz
22) Józef Dziczkaniec, Samoobrona Ziemi Lidzkiej, Lida 2010, s. 93, https://pawet.net/files/samoobrona_pl.pdf
23) Nadniemeński Kurjer Polski R.2, nr 230 [i.e. 231] (21 [i.e. 22] sierpnia 1925), s. 2, https://polona.pl/preview/f51516d3-06f5-4a4d-b277-6cedac0ba9a4 oraz nr 140 z 21.12.1924, s. 1, https://pbc.biaman.pl/Content/44014/PDF/Nadnieme%C5%84ski%20Kurier%20Polski_nr_140_21.12.1924.pdf
24) Kancelaria Cywilna Prezydenta RP w Warszawie, [Prawo łaski, wyroki sądów zwyczajowych] T. V., sygn. 2/4/0/10/33, https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/skan/-/skan/7163579a81f5ee9acb84ca3725cc529c2f5e65a8dab61a8b1431edf50f67aed5, skany nr 323-325
25) Niebieska eskadra – groby, cmentarze, pomniki, miejsca pamięci polskich lotników, Czesław Tomasz Kołosowski, https://niebieskaeskadra.pl/?control=8#
26) Grobonet, Jerzy Kołosowski, https://police.grobonet.com
