Aleksandra Weronika Rydzewska urodziła się 16 marca 1875 r. w folwarku Ilgieniki, w gminie Kopciowo. Była córką Gabriela Pik oraz Augustyny, z domu Myszonajtis. W POW działała pod pseudonimem ,,Pik”. W 1938 r. została odznaczona Krzyżem Niepodległości (,,Monitor Polski” nr 140/1938, s. 2). Jednak ani odznaczenie ani dyplom nie zostało wysłane na wskazany adres w Grodnie. Aleksandra Weronika Rydzewska zmarła w Sejnach 21 kwietnia 1945 r., a 22 kwietnia 1945 r. została pochowana na Sejneńskim Starym Cmentarzu. . Spoczywa w jednej mogile razem ze swoją córką Henryką Rydzewską (por. Rydzewska, Henryka Aleksandra (1900 – 1976) – Powstańcy sejneńscy).
Opracowała Irena Kasperowicz-Ruka na podstawie wskazanych źródeł1.
1https://wbh.wp.mil.pl/pl/skany/wyszukiwarka_kartoteka_personalno_odznaczeniowa/?szufladka=RYBK-RYMK#wynik oraz wykaz pochówków w Sejnach w 1945 r.
24.01.2026 r.
Za zgodą Pana dr Krzysztofa Skłodowskiego prezentujemy udostępnioną nam biografię:
Rydzewska Aleksandra Weronika „Pik” z domu Pik, ur. 16 III 1875 roku w majątku Ilgielniki w powiecie sejneńskim, córka Gabriela i Augusty z Myszonajtisów (w innym dokumencie Wyszonajtoisów). Wykształcenie odebrała „od korepetytorów w domu”. W 1894 roku wyszła za mąż za Józefa Rydzewskiego (zmarł w 1927 roku), technika, z którym miała trzy córki: Władysławę (po mężu Osmólską, żonę oficera Wojska Polskiego), Henrykę i Marię (nauczycielkę szkół powszechnych). Przed 1918 rokiem mieszkała w Podhelenowie w gminie Kopciowo. Pracowała „w różnych polskich organizacjach kulturalno oświatowych i o dążeniach niepodległościowych”. 1 V 1919 roku złożyła przysięgę na ręce ppor. Janusza Ostrowskiego i została członkiem „Komendy Lokalno-Obwodowej P.O.W. Kopciowo-Kadysz”. Wielokrotnie brała „czynny udział w akcji dywersyjnej przeciwko wojsku niemieckiemu, a następnie w akcji wyzwoleńczej Sejneńszczyzny spod okupacji litewskiej”. 15 X 1919 roku została zwolniona z oddziałów POW. „Przez resztę 1919 roku i w latach 1920–1921 do miesiąca marca 1922 roku” pracowała „w Defenzywie” (była współpracowniczką Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego). Jak wspominała przenosiła „broń dla osób wskazanych i materiały wybuchowe, kontaktując wywiadowców między sobą, pouczając tychże co do terenów i przejść, przechowując takowych u siebie […] jako stała pracowniczka – honorowa bez wynagrodzenia, czyli ideowo zupełnie”. W lipcu 1920 roku przekazała do władz cywilnych w Sejnach i oddziałów polskich zajmujących placówkę w Stanowisku informację „z wywiadu z Litwy, iż przez Litwę Kowieńską maszerują rozmyślnie w przymierzu przepuszczeni bolszewicy […] w 3-ch oddziałach silniejszych odcinkami Sereje-Lejpuny-Kopciowo via Sopoćkinie zamierzając przeciąć drogę Grodno, Augustów, Suwałki” („jeden na Augustów, drugi na Grodno”). W wyniku tego zarządzono pośpieszną ewakuację urzędów, policji oraz przegrupowanie i kontrakcję oddziałów polskich. Jednocześnie w latach 1920–1921 była członkiem Straży Kresowej w Sejnach. Według zaświadczenia z 12 VI 1935 roku, wydanego przez Stanisława Prońskiego, byłego komendanta Siły Zbrojnej Samorządu Warwiszki, 20 XI 1920 roku wstąpiła do Komendy Siły Zbrojnej Samorządu Warwiszki i pozostawała jej członkiem do 15 XI 1922 roku [według jej życiorysu do 18 III 1923 roku], współpracując z partyzantami „jako kurierka i wywiadowczyni, przenosząc wszelkiego rodzaju ważną korespondencję, rozkazy i zlecenia itp. ponadto brała udział w tym czasie w walkach z Litwinami […], była dość dzielną i nader odważną, w której widać było poświęcenie i szczerą chęć służenia Ojczyźnie”. Wiosną i jesienią 1920 roku zbierała podpisy za przyłączeniem do Polski miejscowości polskich na terenach „głęboko poza pasem neutralnym t.j. by przyłączyć gminę Kopciowo, ze wsiami Stoły, Przetok, Kodzie, Bugieda, Warwiszki, Hołowieńczyce, Kadysz-Rządowy i inne”. Uciekła z Litwy „przed samym aresztowaniem w ostatnim momencie” i wraz z córkami schroniła się na terytorium Polski. W połowie 1921 roku mieszkała w Kaletach w gminie Giby. Pozostawiony na Litwie majątek (osada rolna w Podhelenowie wraz z zabudowaniami) został skonfiskowany przez władze litewskie. W 1935 roku mieszkała w Grodnie „gmach Kościoła Bernardynów”. Była w trudnej sytuacji materialnej. „Z łaski” dostała zatrudnienie w Szpitalu Okręgowym Nr III w Grodnie, a później pracowała dorywczo „w szwalni wojskowej”. W 1936 roku mieszkała w Liskowie w powiecie nieświeskim. W 1938 roku została odznaczona Krzyżem Niepodległości. Zmarła w Sejnach 21 IV 1945 roku. Została pochowana na „starym” cmentarzu w Sejnach.
Opracował Krzysztof Skłodowski.
29.01.2026 r.
Córka Władysława Aleksandry Wandy Rydzewskiej, z domu Jaskółd, siostry Jana i Eugeniusza Jaskółdów, Powstańców Styczniowych 1863, wyszła za mąż w 1912 r. za Józefa Łukaszewicza i przez pewien czas mieszkała w Sejnach. Była spokrewniona poprzez ojca Aleksandra Rydzewskiego z rodziną jego brata Józefa Rydzewskiego, męża Aleksandry Weroniki, z domu Pik. Mogło tak się zdarzyć, iż krewne Władysława Łukaszewicz i Aleksandra Weronika Rydzewska, obie działające w POW, mogły ze sobą na terenie Sejn współpracować.
Córka Maria Aleksandry Wandy i Aleksandra Rydzewskich była związana z Sejnami poprzez zawarte w 1927 r. w Sejnach jej drugie małżeństwo z pracującym tu buchalterem Jerzym Srzednickim, który urodził się w 1908 r. w Ostrołęce. W czasie II wojny światowej został przez Niemców zesłany do obozu koncentracyjnego Dachau i tam zginął 24 stycznia 1941 r. Maria Srzednicka zmarła w 1947 r. i została pochowana na Stary Cmentarzu w Sejnach. Syn Marii i Jerzego, Jerzy Srzednicki, został sierotą w wieku 17 lat. Miał wielki talent malarski, mieszkał w Sejnach, a po zawarciu związku małżeńskiego w Smolanach. W wielu miejscach i domach sejneńskich rodzin można spotkać obrazy, namalowane przez Jerzego Srzednickiego.
Malarz Jerzy Srzednicki (1930 – 2007) – Wnuk Aleksandry Wandy Rydzewskiej, z domu Jaskółd, siostry Stanisława i Eugeniusza Jaskółdów, Powstańców Styczniowych 1863, był spokrewniony poprzez dziadka Aleksandra Rydzewskiego z rodziną jego brata Józefa Rydzewskiego, męża Aleksandry Weroniki, z domu Pik i ojca Henryki Rydzewskiej. A Aleksandra Weronika oraz jej córka Henryka zostały pochowane w jednej mogile na Starym Cmentarzu w Sejnach.
Opracowała Irena Kasperowicz-Ruka na podstawie własnych wspomnień, informacji otrzymanych od Pana Stanisława Jachimowicza, rozmowy z Panią Lidią Srzednicką oraz na podstawie wskazanych materiałów1.
1https://search.jzi.org.pl/geneo/; https://straty.pl/szukaj-osoby.php, a także https://www.pogranicze.sejny.pl/artykuly/almanach-sejnenski-nr-5/ Almanach Sejneński nr 5, 2011: Jerzy Srzednicki: Wspomnienia; Wojciech Domosławski: Zostaliśmy bez Jurka Srzednickiego, Jaskółd, Eugeniusz (1845-1923), Powstaniec Styczniowy 1863, wuj Władysławy Łukaszewicz, brat babci Jerzego Srzednickiego (1930 – 2007) – Powstańcy sejneńscy.